गजल- शालि नै शालि देख्छु

गजल
राजनीति बिबेचना गालि नै गालि देख्छु
मन्त्रीपद सभासद जाली नै जाली देख्छु

देशको भाग्य लम्कियो कता कहाँ छ प्रसासन
वरिपरि भरौटेको तालि नै तालि देख्छु


को छर हेर्ने जन्ताको गास बास र कपास
समाई कुर्सि बस्नेको लागि छाली नै छाली देख्छु


पर्यटकलाई घुमाइ कतै देशको कथा सुनाउ भने
फोहोर थुप्रो वरि र परि नाली नै नाली देख्छु


गाउ र बेशी डुलेर कति पसिना बगाएको
सम्झना आज फर्काउँ भने बालि नै बालि देख्छु


कस्ता दिन गए यस्ता दिन आए भन्छ यो ''चाचा विहंगम''
गाउका भेना लाहुरे सबै शालि नै शालि देख्छु

गजल- लव म्यारिज

कसो गरि बाच्ने हजुर चिप्लो घस्न सकिएन
अधिनमा बस्नै पर्ने, गुन्टा कस्न सकिएन


तल माथि जे भए 'नि समाजकै चल्छ यहा
मन मिल्ने साथि लिदा घरमा पस्न सकिएन


आफ्नो इच्छा सगालेर दुनियालाई रिझाउन
जाँदा जाँदै दलदलेमा फस्न सकिएन


ठुला बढा मुखियाको निरङ्कुश मनोमानी
नमानेर घमण्डी भै मिलि बस्न सकिएन


'छिटो' हाले चोखो हुने मुटुभित्र लुकाउदा
जनै फ्याकी सिनोभित्र आफै खस्न सकिए

केवलपुरे किसान - एक संस्मरण

by Chacha Bihangam on Tuesday, October 18, 2011 at 6:40am
''सबै चिज बाडेर खाने देशको पैसा विदेश न लाने ''

यसपल्ट सरसर्ती फेसबुक नियालेर साहित्यिक गति विधिमा डुबुल्की मार्दै जादा
अकस्मात छातीको एउटा कुनामा चिरिक्क कमिलाले टोके जस्तो भान भयो /
चिलायो कन्याएं / दुख्न थाल्यो / औषधि के होला भनेर घोत्लियें / ये! संस्मरण को
मलहम ले ठिक पार्ला भनि ठानेर यो लिपि तयार पारें/ कथा यसरि अघि बढ्यो :
दुइ हज्जार एघार साल को उपद्र्याहा बाढी पैर्होबाट पिडित भए पछी सबै दाज्यु
भाइहरुलाई जे जे बाकि भयको अंश बण्डा लगाई सके पछी मेरा पिताजी पैरेका
पण्डित बालकृष्ण रुपाखेतीले अब देखि त्यस ठाउमा बसेर निर्बाह गर्न सकिंदैन
भनेर काठमान्डू को छेउ छाउतिर सर्ने निधो गर्नु भयो /
योजना अनुसार पिताजीले हामी दुइ काइलो ऋषिराम शर्मा जो काठमान्डू मै पढ्न
बस्नु हुन्थ्यो , उहाको खोज तलासमा स्वयम्भु मुनि बिजेस्वोरी को छेउ डल्लु भन्ने
ठाउमा कुनै ज्यापुको एक रोपनी आठ आना जग्गामा बनेको फुसको छाना भएको
काँचो इँट ले बनेको भुइँ तले घर रू .दुइ सय मा बन्दोबस्त गरेर खरिद गर्नु भयो र
त्यसलाई भत्काएर त्यही जगमा एक तला उठाएर माथि दुइ कोठा र बुइंगल मा
भान्सा गर्ने गरि तयार पर्नु भयो /त्यतिखेर म ताहाचलमा गुरुको घर मा बसेर पढ्थे र
दाजु बिस्नुमति नजिकैसाबुन कारखानामा काम गरेर बस्नुहुन्थ्यो /घर तयार भए पछी
आमा र म घरमा बस्न थाल्यौ /पिताजी ब्यबहार मिलाउनघर र शहर गर्न थाल्नु भयो /
सबै बन्दोबस्त मिलेपछिपैरे बाट दुध को लागि गोठ भरिको रोजा फुर्की नामको
गाइ ल्याएर छिडीमा पाल्ने गरियो /पछी माइलो दाज्यु टंक नाथ रुपाखेती ले उहाकी
कान्छी श्रीमति पतिको एक मात्र छोरा नबराजलाई पढाउन भनि संगै राख्ने बिचारले ल्याउनु भयो/
म स्कूल त्यहीबाट जान थालें /आमालाई सघाउ पघाउ हामी दुइ काका भतिजा र पिताजीको आगत
जावत संगै केहि पछीकाइलो दाज्यु,भाउज्यु समेत भै त्यो घरमा बस्न थाल्यौ /
नबराज हुन त ४/५ बर्ष जतिको हुँदो हो , म त्यति खेर १४ बर्ष जतिको ६ कक्ष्या मा पढ्थें /
नबराज केटाकेटी देखि नै अति झगडालु थियो र केहि सुधार होला कि भन्ने आशयले नै
पढाउने बिचार गर्नु भएको थियो दाज्युले / बारह्खरी
सिध्याई सकेको थियो उसले त्यतिखेर र पढाइ अघि बढाउँने योजना गर्दै थियौ /
बिस्तार बिस्तार धादिंग धुनी बेशी, महादेव बेशी र वर परका
सबैजसोले पैरेबाट पण्डित बसाइ सरेर काठमान्डू मा घर बनाएका छन् रे
भन्ने कुरा थाहा पाई सकेका थिए /मुख्य तया पिताजीले पुरेत्याई
गर्दै आइयेका बहुसंख्यक यजमानहरू चिन्तित थिए यद्यपि पिताजी घर र शहर गरेर धानी रहनु हन्थ्यो/
मुख्य आय श्रोत नै यजमानहरू भएकाले छोड्न सक्नु हुन्नथ्यो /
तत्काल केवलपुर,पण्डित पौवा ,मान्खु, अमर्खु र रानी बारी सबै एरिया पिताजीको पुरेत्याई भित्र पर्दथ्यो /
काठमाडौँ घरमा सबैतिरबाट कोहि न कोहि कामले आउदा पसेर, भेटेर ,बास बसेर
तिथि सम्झाएर पुरेतको यकिन गरेर जान्थे /

यस्तै सन्दर्भमा ''केवलपुरे किसान '' पनि हाम्रो घरमा आउने जाने गर्नु हन्थ्यो / मेरो उहासंग प्रथम चिनारी त्यसै ताका देखि भएको हो /
उहाले आएको बेलामा एक पटक ''बाघ आयो '' भन्ने सानो कवितात्मक पुस्तक छोडेर जानु भएको थियो / मेरो कबिता पढ्ने रुची उमार्ने
पुस्तक त्यहि नै थियो सर्ब प्रथम र लय हालेर पढ्थें /स्कूलको किताबसंग च्यापेर जान्थें / स्कूलमा साथीहरु संग पनि पढ्थें / घरमा पनि
मनोरन्जनको रुपमा कबिता पढ्ने बानि पर्यो / नबराज को धेरै झगडिया बानीले गर्दा हामि कसरी यसको बानी सुधार्ने भन्नेमा चिन्तित
थियौ / हुँदा हुँदा हामी धेरै झगडा गर्ने केटाकेटीलाइ नबे जस्तो भनेर संज्ञा दिन थाल्यौ / दाज्युले उसलाई पहाडबाट ल्याउदा उसको भात खाने थाल पनि लिएर आउनु भएको थियो / त्यो एउटा हलुको सेतो सिलावरको थाल थियो /उसलाई संधै त्यै थालमा भात दिनु पर्थ्यो /उ आफ्नो थाल कसैलाई छुन र त्यसमा खान कसैलाई दिदैन थ्यो /उसको अचम्म को झगडा गर्न बानि के थियो भने थालहरू फिजाएर भात पस्किने बेलामा अरुको थालमा भात हाल्नु भन्दा पहिले उसको थालमा पहिले पस्कनु पर्थ्यो / त्यति सम्म त सह्य थियो नै तर अरु थाल हरुमा भात पस्कन न दिएर जम्मै मेरो थालमा हाल भन्या.. किन अर्कोमा हाल्या भनेर लडी बुडी गरेर उधुमै मच्चाउथ्यो / चान चुने हिसाबले फुल्याउन कसैल
पनि सक्दैन थ्यो रकेहि सिप न लागे पछी दाज्युले जुरुक्क उठेर यो झ्याल बाट बाहिर फ्याकी दिन्छु तलाई भनेर झ्यालमा लगेर तुन्द्रुङ्ग बाहिर
पटि झुन्ड्याई अब रुने कि न रुने, झगडा गर्ने कि न गर्ने ? भनेर कल्याउनु हुन्थ्यों / उ त्यतिखेर गर्दिन...भनेर भन्थ्यो र भित्र तानेर पिर्कामा
थाच्याउनु हन्थ्योतैपनि उ अरुले खान थाली सक्दा सुँक्क सुँक्क गरिरको हन्थ्यो / फेरी खसाल्दिउ भने पछी अनि खान्थ्यो /
यसरि सधैको रडाको खाने बेलामाहुने हुनाले मैले अर्को कुनै उपाय निकाल्नुं पर्यो भनेर ''किसान्जीको'' बाघ आयो भन्ने किताब ल्याएर कबिता पढ्न थाले ,उ बीच बिचमा हि..ही..गरे र सुन्न थाल्यो अनि त्यै मौका मा आमाले सबैको थालमा भात पस्कनु भयो /
अनि मैले माथिको हरफ ''सबै चिज बांडेर खान पढेर, हेर किताबमा के लेखेको छ थाहा छ भनेर त्यो बाडेर खाने भन्ने कबिता त्यसलाई देखाई बाबु हेर त यहा त सबै बाडेर खाने पो भनेको रेछ किताबमा भने / उसले घांटी तन्काएर हेर्यो र कुरा बुझ्यो / अनि हामिलेसबैको थालमा किन भात हालेको त बाडेर खान हैन ? किन आफ्नो थालमा मात्र हाल अरुकोमा न हाल भनेर झगडा गरेको नत्र के हुन्छ थाहा छ भनेर किताब बन्द गरेर उसलाई त्यो किताबको '' बाघ आयो '' पढ्न लगाएँ उसलाई /अनि सुँक्क सुँक्क गरेर भात खान थाल्यो त्यस दिन देखि /
अनि हामी सबै मुखामुख मुसु मूस हाँसो लुकायर खान थाल्यौ /यसरि उ त्यस दिन देखि
झगडा न गरिकन खाने भयो / कबिजिले देशको लागि बताउनु भएको रामबाण प्रयोग गरेर
हाम्रो घरको समस्या समाधान भएको थियो भने देशको लागि उहाको चिन्ताले कति सम्म काम गर्यो ?
तर हाम्रो घरमा प्रयोगात्मक रुपमा उहाको चिन्तन सफल सिद्ध भयो / मेरो बाल्यकाल ताका कबिजिका
लय हालेर बाचन गर्ने कविताका भाब हरु बुढापाका हरुलाई पनि सुन्न र अर्थ बुझ्न मन पराउने खालका
हुने गर्दथे / साहित्यिक सागरमा डुबुल्की मार्दा चस्केको घाउमा मलम खोज्दा राहत को रुपमा यति शब्द
चुहिन गयो / श्रद्धेय कबि प्रति श्रद्धा सुमनका यी दुइ शब्द साथै उहाको आत्माको चिर शान्तिको कामना
गर्दै ढिलाई भए पनि फेरी एक पल्ट भन्छु :-
''सबै चिज बाडेर खाने ......
अस्तु/
राम चन्द्र शर्मा
कलंकी , हाल अमेरिका